Energia-komunitate bat sortzea aukera bat da pertsonek, erakundeek eta kolektiboek energia berriztagarrien ekoizpenean, kudeaketan eta erabileran laguntzeko, modu lokalean eta parte-hartzailean. Konplexua dirudien arren, prozesua urratsez urrats egin daiteke, pertsona motibatuen talde bat biltzetik proiektu erreal eta jasangarri bat abian jartzera.
Gida honetan, hasteko jakin behar duzun guztia azalduko dizugu: funtsezko urratsak, adibide inspiratzaileak eta energia aldaketa kolektiboko tresna bihurtzeko eskura dituzun baliabideak eta laguntzak.
1. urratsa: Bildu talde eragile bat
🧭 1. urratsa: Bildu talde eragile bat
Ingurua eraldatzeko gogoa duen pertsona-talde txiki batekin hasten da dena. Talde hau izango da komunitate energetikoaren oinarri antolatzailea: bultzatzen, amesten, planifikatzen... dutenak eta gero dena abiarazten dutenak.
🔑 Zer da talde eragilea?
4-12 pertsonako taldea da, eta proiektuaren hasierako konpromisoa hartzen dute. Ez da beharrezkoa energian aditua izatea: garrantzitsuena motibazioa, elkarrekiko konfiantza eta laguntzeko borondatea dira.
👥 Nor izan daiteke partaide?
- Gaian interesa duten bizilagunak
- Inguruko profesionalak (arkitektura, zuzenbidea, energia...)
- Kolektiboen edo elkarteen ordezkariak
- Gaiarekin bat datozen udaleko langileak
- Ikasteko eta ekarpenak egiteko gogoa duten gazteak
Taldea osatzeko gakoak:
- 🧑🤝🧑 Aniztasuna: profil desberdinak barne hartzen ditu
- 💬 Konfiantza: ingurune horizontal eta segurua sortzen du
- 🧱 Konpromisoa: iraunkortasuna denbora kantitatea baino gehiago
🛠 Nola hasi (hutsetik abiatzen bazara)
- Ea antolatzen duen lehenengo bilera informala hurbileko espazio batean
- Partekatu zure motibazio pertsonala
- Gainerakoen kezkak, proposamenak eta ametsak entzutea
- Ea antzematen dituen ideia komunak eta taldearen trebetasunak
- Ea definitzen dituen lehen zeregin txiki baina erabilgarriak
📝 Aholku praktikoa
Sortu mural digital bat edo dokumentu kolaboratibo bat honako elementu hauekin:
- Taldearen hasierako misioa
- Koordinazio-rolak eta zereginak
- Lehen urratsak (udalarekin harremanetan jarri, teilatuak bilatu, laguntzak ikertu...)
📌 Aparteko gomendioak
- Hasi daukazunarekin: ez duzu dena argi izan behar hasieratik
- Ez bilatu perfekziorik: bilatu lotura eta konpromisoa
- Ospatu lorpen bakoitza: txikia izanda ere, aurrerapauso bat da
2. urratsa: Aztertu zure ingurunea
📍 2. urratsa: Aztertu zure ingurunea
Eguzki-panelak instalatu edo aurrekontuak pentsatu aurretik, testuinguru lokala ondo ulertu behar da. Hasierako azterketa horrek lagunduko dizu erabaki errealistak eta eragin handiagokoak hartzen.
🔎 Zergatik da garrantzitsua ingurunea aztertzea?
Komunitate bakoitza desberdina delako: ez da gauza bera biomasa erabilgarria duen landa-herri bat edo teilatu hutsak dituen hiri-auzo bat. Urrats horri esker:
- Aukerak detektatzea
- Mugak identifikatzea
- Baliabideak eta energiak ondo bideratzea
🗺️ Zer behatu beharko zenuke
1. Tokiko energia-baliabideak
- Eguzki edo haize asko al dago? Biomasa edo balizko bero-sareak?
- Zer teilatu, lursail edo espazio publiko daude eskuragarri?
- Ba al dago bero-sarerik edo garraio elektrikorik gertu?
📝 Aholku praktikoa
Berrikusi zure autonomia-erkidegoko eguzki-mapak edo mapa eolikoak, edo kontsultatu udaletxean.
2. Komunitatearen beharrak
- Pobrezia energetikoa edo oso etxebizitza ez-eraginkorrak al daude?
- Onura jaso dezaketen kolektibo kalteberarik ba al dago?
- Zerk kezkatzen du jendea: prezioak, ingurumenak, tokiko enpleguak?
📝 Aholku praktikoa
Komunitateari entzuteak legitimitatea eta norabidea emango dizu.
3. Araudia eta erakundeen laguntzak
- Zer dio tokiko ordenantzak energiari, obrei edo autokontsumoari buruz?
- Abian al dago energiari edo klimari buruzko udal-planik (PAESC)?
- Zer laguntza-programa publiko daude (IDAE, NextGen funtsak, laguntza autonomikoak)?
📝 Aholku praktikoa
Kontsultatu IDAEren ataria edo jarri harremanetan zure udalerriko energia-bulegoarekin.
4. Inguruneko funtsezko eragileak
- Zein enpresa, kolektibo, elkarte edo ikastetxek egin dezakete bat?
- Ba al dago parte hartu nahi duen udalik?
- Ba al dago antzeko proiektu hurbilik lankidetzan aritzeko?
📝 Aholku praktikoa
Hau une egokia da aliantzak egiten hasteko.
🧭 Zer egin informazio honekin?
- Dokumentatu taula edo fitxa sinple batean ikusten duzuna
- Partekatu diagnostikoa zure talde eragilearekin, eta moztu
- Informazio hau erabiltzen du hasteko zentzurik handiena duen proiektu mota erabakitzeko
3. urratsa: proiektuaren eredua definitu
🧱 3. urratsa: proiektuaren eredua definitu
Talde antolatu bat daukazunean eta zure tokiko testuingurua ondo ezagutzen duzunean, ordua da erabakitzeko zer proiektu mota gauzatuko duzuen eta nola egituratuko duzuen.
Urrats hori funtsezkoa da gogoa plan errealista eta inpaktuzkoa bihurtzeko. Ez da beharrezkoa hasieratik dena definituta edukitzea, baina bai ikuspegi argi bat, hasteko.
🧩 Zer definitu behar da?
1. Jarduera-mota
- ⚡ Energia berriztagarria sortzea — eguzki-energia, energia eolikoa, biomasa, energia hidraulikoa.
- ♻️ Autokontsumo partekatua — etxebizitzen edo hurbileko erakundeen artean.
- 🔌 Energia merkaturatzea — bazkideei edo kontsumitzaileei zuzenean saltzea.
- 💡 Efizientzia eta aurrezpen energetikoa — errehabilitazioa, prestakuntza, aholkularitza.
- ❤️ Pobrezia energetikoaren aurkako borroka — proiektu sozialak eta solidarioak.
📝 Aholku praktikoa
Hasi jarduera erraz eta bideragarri batekin. Garrantzitsuena hastea eta posible dela frogatzea da.
2. Forma juridikoa
Komunitatea legez nola antolatuko den definitzen du. Aukera batzuk:
- 🟢 Energia-kooperatiba — demokratikoa, parte-hartzailea, kudeaketa kolektiborako ezin hobea.
- 🟠 Elkartea edo fundazioa — eratzeko erraza, irabazi-asmorik gabeko jardueretarako ona.
- 🔵 Sozietate mugatua edo anonimoa — inbertsioa erakartzeko erabilgarria, barne-kontrol handiagoa behar du.
- 🏛️ Lankidetza publiko-komunitarioa — udalekin edo beste erakunde publiko batzuekin.
📝 Aholku praktikoa
Gizarte-ekonomiako abokatu edo teknikari bati kontsulta egitea lege-figura formalizatu aurretik. Batzuek ez dute energia saltzen edo partekatzen uzten.
3. Parte-hartzea eta gobernantza
Erabaki nola inplikatuko den komunitatea erabakiak hartzen eta proiektua kudeatzen:
- Nork har dezake parte: bizilagunek, erakundeek, biek?
- Ba al dago gutxieneko sarrera-kuotarik edo inbertsiorik?
- Nola hartzen dira erabakiak: batzarrean, zein adostasunarekin?
- Nola banatzen dira irabaziak (ekonomikoak edo aurrezkiak)?
- Nola bermatzen da gardentasuna eta barne-komunikazioa?
📝 Aholku praktikoa
Komunitate energetiko batek berriztagarria ez ezik, demokratikoa eta bidezkoa ere izan behar du. Diseinatu benetako parte-hartzea erraztuko duen egitura bat.
📌 Funtsezko gomendioak
- Aukeratu zuen balioekin eta gaitasunekin bat datorren legezko forma bat.
- Ez bilatu forma perfektua: bilatu hasteko eta hazteko aukera emango dizuena.
- Prozesu osoa dokumentatu, etorkizunean handitzeak edo doitzeak errazteko.
- Pentsatu beti nola erraztu pertsona eta erakunde berriak sartzea.
4. urratsa: Erabaki zein jarduera egin
⚡ 4. urratsa: Erabaki zein jarduera egingo duzuen
Urrats hori funtsezkoa da: energia-komunitate gisa zer egingo duzuen zehaztea da helburua. Ez da beharrezkoa dena hasieratik egitea. Garrantzitsuena da lehenengo jarduera bideragarria, erabilgarria eta zuen gaitasunekin eta ingurunearekin lerrokatua identifikatzea.
🧭 Zer egin dezake energia-komunitate batek?
Energia-komunitateak ez dira eguzki-plakak soilik. Testuinguruaren arabera jarduteko modu asko daude. Hona hemen ohikoenak:
1. Energia berriztagarria sortzea
Eguzki-plakak, mini-eolikoa, biomasa, mikro-hidraulikoa... dituen produkzio elektrikoa. Autokontsumorako, sarera saltzeko edo erabilera partekaturako izan daiteke. Hasierako inbertsioa eta izapidetze teknikoa eta legala behar dira.
Adibidez: instalazio fotovoltaikoa ikastetxe edo gizarte-zentro batean, bizilagunekin partekatuta.
2. Energia partekatzea (autokontsumo kolektiboa)
Energia-sistema berak hainbat erabiltzaile hornitzen ditu. Ezin hobea auzo-komunitateentzat, industrialdeentzat edo herri txikientzat. Hurbiltasun-irizpide teknikoak bete behar dira (500 m., azpiestazio bera).
Adibidez: eraikinaren teilatua partekatzen duten bizilagunen taldea.
3. Energia aurreztea eta hobeto erabiltzea
Energia-eraginkortasuneko neurriak: isolamendua, LEDak, etxetresna elektriko eraginkorrak... Sentsibilizazioa, tailerrak eta kontsumo arduratsuari laguntzea.
Inbertsio handirik gabe hasteko aproposa.
4. Pobrezia energetikoaren aurka borrokatzea
Zuzeneko ekintzak familia ahulekin: errehabilitazioa, aholkularitza, kontsumorako laguntzak. Hezkuntza-jarduerak behar handienak dituzten auzoetan.
Adibidea: errenta txikiko etxeetan energia-aholkularitza emateko proiektua.
5. Energia berdea merkaturatzea
Komunitateko bazkideei elektrizitatea saltzea. Egitura juridiko eta operatibo konplexuagoa behar du. Autonomia energetikoa ematen du eta itzulkin ekonomikoak sor ditzake.
Adibidez: bazkideei tarifa sozialak eskaintzen dizkien kooperatiba.
📝 Aholku praktikoa
Aukeratu jarduera errealista bat zuen abiapunturako. Gauza txiki eta ondo egindako batekin hastea hobe da dena hartzen saiatzea baino.
🔀 Jarduera bakarra edo bat baino gehiago?
Jarduera batekin has zaitezke, eta gero faseka zabaldu.
- 1. fasea: autokontsumo kolektiboa
- 2. fasea: energia aurreztea eta sentsibilizazioa
- 3. fasea: merkaturatzea edo teilatu berrietara hedatzea
📌 Gomendioak
- Lerrokatu jarduera diagnostikoan hautemandako tokiko beharrekin.
- Uztartu ingurumen-inpaktua gizarte-onurarekin: horrek bereiziko zaituzte.
- Ez ahaztu egiten duzuena ondo komunikatzea: funtsezkoa da parte-hartzea erakartzeko.
5. urratsa: Finantzatu zure proiektua
💶 5. urratsa: Zuen proiektua finantzatu
Ideia on bat izatea ez da nahikoa: gauzatzeko baliabide ekonomikoak beharko dira. Urrats horrek iraunkortasun ekonomikoa eta herritarren parte-hartzea uztartuko dituen finantza-estrategia bat diseinatzen lagunduko du.
Ez da beharrezkoa inbertsio handiekin hastea. Proiektu energetiko komunitario bat finantzatzeko modu asko daude, hasieran baliabide gutxi izanda ere.
🧭 Zer baliabide beharko dira?
Egin nahi duzuen jarduera motaren araberakoa izango da, baina, normalean, honako hauek barne hartzen ditu:
- Azterlan teknikoak eta bideragarritasun-azterlanak
- Inbertsioa ekipoetan eta instalazioan (plakak, kableak, egitura...)
- Lege eta administrazio-aholkularitza
- Eredu juridikoa eratzeko edo kudeatzeko kostuak
- Taldearen komunikazioa, parte-hartzea eta kudeaketa
🧩 Nola finantza dezakezue?
1. Herritarren ekarpenak
Parte-hartzaileen inbertsio txikiak (kuotak edo kapital soziala), mikrofinantzaketa solidarioa (crowdfunding) edo mailegu kolektiboak (crowdlending).
Kide izatearen sentimendua eta tokiko kontrola bultzatzen ditu.
2. Dirulaguntza publikoak
IDAEren laguntzak, Next Generation funtsak, eskualdeko programak, FEDER funtsak, tokiko laguntzak edo bidezko trantsizio energetikorako planak.
Justifikazio tekniko eta sozial ona eskatzen du, eta batzuetan izapide konplexuak.
3. Toki-erakundeekiko lankidetza
Udalaren teilatuak edo lurrak lagatzea, laguntza teknikoa edo logistikoa ematea, aurrekontu publikoetatik batera finantzatzea.
Udalerria inplikatzen du eta proiektuaren legitimitatea indartzen du.
4. Akordioak enpresekin edo energia-kooperatibekin
Laguntza teknikoa edo finantzarioa, kudeaketa- edo hornidura-akordioen truke. Ezin hobea da sektoreko gizarte-enpresekin edo kooperatibekin.
Garrantzitsua: komunitateak gobernantzari eusten diola ziurtatzea.
Eta ezin baduzue diruarekin hasi?
Komunitate asko hauekin hasten dira:
- Sentsibilizazio-jarduerak
- Doako energia-auditoretzak
- Bilerak eta prozesu parte-hartzaileak
- Udalarekin partekatutako diagnostikoak
Komunitatea hasteak ez du dirurik balio, borondatea eta antolaketa kostatzen dira!
📝 Aholku praktikoa
Aztertu finantzaketa-iturri mistoak: alde soziala, publikoa eta kanpoko lankidetza posiblea. Horrek malgutasuna eta sendotasuna ematen dizue.
📌 Gomendioak
- Hasi gutxi gorabeherako aurrekontuarekin, nahiz eta oso zehatza ez izan.
- Apuntatu tokiko laguntza publiko posible guztiak: batzuek ez dute konkurrentziarik behar!
- Zaindu gardentasuna: azaldu ondo komunitateari nola kudeatzen den dirua.
6. urratsa: Diseinatu eta gauzatu
🛠️ 6. urratsa: Diseinatu eta gauzatu
Argi duzue zer egin nahi duzuen, nola antolatu eta nola finantzatu. Orain ekintzara pasatzea dagokigu: proiektua errealitate bihurtzea.
Urrats hau konplexuena izan daiteke, baina zirraragarriena ere bada. Hemen hasten da energia-komunitatea ageriko itxura hartzen.
🧭 Zer esan nahi du fase honek?
Energia-proiektu bat gauzatzeko, zeregin teknikoak, administratiboak eta sozialak konbinatu behar dira. Hauek dira gakoak:
1. Bideragarritasun tekniko eta ekonomikoaren azterketa
Edozein instalazio edo zerbitzu hasi aurretik:
- Aztertu kostuak, inbertsioaren itzulera eta espero den eragina.
- Ebaluatu eskuragarri dagoen baliabide energetikoa (eguzki-erradiazioa, espazio erabilgarria...).
- Kontsultatu enpresa teknikoak edo kooperatiba espezializatuak.
💡 Kontseilua: Aurretiazko azterketa horiek finantzatzeko laguntzak daude.
2. Administrazio-izapidetzea
Energia-proiektu orok baimenak behar ditu. Hauek dira ohiko izapideetako batzuk:
- Obra-lizentzia (udala)
- Sarera konektatzeko puntua (enpresa banatzailea)
- Instalazioa legeztatzea
- Energia banatzeko kontratua (autokontsumo kolektiboan)
- Erregistroetan alta ematea, araudiaren arabera
⚠️ Kontseilua: Prozesu luzeak izan daitezke. Funtsezkoa da aurrea hartzea eta aholkularitza teknikoa izatea.
3. Gauzatze teknikoa
Baimenak onartu ondoren:
- Enpresa instalatzaileak edo ekipo tekniko fidagarriak kontratatu.
- Instalazioak kalitate- eta segurtasun-irizpideak betetzen dituela gainbegiratu.
- Sartu komunitatea aurrerapenaren jarraipenean eta komunikazioan.
✊ Aholkua: Ez da obra bat bakarrik; komunitate zentzua indartzeko aukera bat da.
4. Abian jartzea eta kudeaketa
Soluzioa instalatu ondoren:
- Aktibatu energia banatzeko sistema, hala badagokio.
- Hasi hornidura-kontratuak edo kudeaketa-akordioak.
- Ezarri mantentze prebentiboko protokoloak.
📊 Aholkua: Inpaktua neurtzea eta komunikatzea (aurreztea, saihestutako AKE-a, parte-hartzea) funtsezkoa da motibatzeko eta hazteko.
📝 Aholku praktikoa
Ez egin dena bakarrik: bilatu laguntza teknikoak, juridikoak eta komunitarioak. Hasieratik ondo egiteak etorkizuneko arazoak saihesten ditu.
📌 Gomendioak
- Planifikatu fase hau kronograma eta ardura zehatzekin.
- Jakinarazi aurrerapen bakoitza taldeari eta komunitateari: gardentasunak konfiantza sortzen du.
- Ospatu martxan jartzea: lorpen kolektiboa da!
7. urratsa: Hazi eta konektatu
🌱 7. urratsa: Hazi eta konektatu
Proiektua martxan dagoenean, etapa berri bat hasiko da: iraunkortasuna sendotzea eta esperientzia partekatzea.
Energia-komunitatea ez da soilik sistema tekniko bat, instalaziotik harago aldaketa eragin dezakeen sare bizi bat baizik. Urrats honek inpaktu hori proiektatzen lagundu nahi dizu.
🔄 Proiektua finkatzea
Martxan jarri ondoren, honako hauek berrikusteko unea da:
- Alderdi teknikoa ondo funtzionatzen ari al da?
- Nolakoa izaten ari da parte-hartzea?
- Hasierako helburuak betetzen ari al dira?
- Zer ikaskuntza jaso dituzue?
💡 Aholkua: balantzea egiteak urrats berriak doitzen, hobetzen eta planifikatzen laguntzen dizue.
📢 Egiten duzuena jakinaraztea
Komunikazioa funtsezkoa da:
- Pertsona gehiago erakartzea
- Zuen lana legitimatzea
- Beste komunitate batzuk inspiratzea
- Erakundeen babesa lortzea
Hauek erabil ditzakezue:
- Sare sozialak eta web orria
- Aurrez aurreko ekitaldiak edo bisita gidatuak
- Dibulgazio-materialak (bideoak, infografiak, testigantzak)
💬 Gomendioa: Kontatu istorioak, ez datuak bakarrik. Horrek emozionalki konektatzen du jendearekin.
🧩 Beste ekimen batzuekin konektatzea
Sareetan sartzeak ikasteko eta elkarlanean aritzeko aukera ematen dizue:
- Energia Komunitateen aldeko Koalizioa
- Energia Komunitateen Estatuko Sarea
- Tokiko plataformak, kooperatibak edo nazioartekoak, hala nola REScoop.eu
🌍 Aholkua: Sare horiek aukera ematen dute jardunbide egokiak partekatzeko, prestakuntzara sartzeko, legezko laguntza edo laguntzak emateko.
🌿 Inpaktua biderkatzea
Hazteko modu batzuk:
- Instalazioa handitzea edo espazio berriak sartzea
- Beste eremu batean proiektu berri bat hastea
- Tokiko eskoletan edo kolektiboetan prestakuntza bultzatzea
- Hasi nahi duten beste komunitateei laguntzea
👉 Gomendioa: Energia-komunitate aktibo bat askoz gehiagoren hazia izan daiteke.
📝 Aholku praktikoa
Ez zaitezte itxi zuen proiektuan: lankidetzan aritzea eta partekatzea energia komunitateen DNAren zati bat da.
📌 Azken gomendioak
- Neurtu zuen gizarte, ingurumen eta ekonomia-inpaktua.
- Sortu parte hartzeko espazio egonkorrak, ez soilik teknikoak.
- Inspiratu beste pertsona batzuk: tokikoa ere eraldatzailea izan daiteke.